Anhbaque’s Blog

Just another WordPress.com weblog

Bài 18: Trung Quốc có thể cứu Campuchia ra khỏi khủng hoảng kinh tế toàn cầu ?

Posted by anhbahoa on November 23, 2009

Bài 18

Trung Quốc có thể cứu Campuchia ra khỏi khủng hoảng kinh tế toàn cầu ?

Can China Save Cambodia from the Global Economic Crisis?

Heike Baumüller

April 1, 2009

LH – Bauvinal.info chuyển ngữ

Mặc dù hơn một thập niên tăng trưởng kinh tế ổn định , Campuchia vẫn là một trong những nước nghèo nhất trong khu vực Đông Nam Á. Nền kinh tế yếu ớt dựa vào các ngành công nghiệp may mặc, du lịch, và xây dựng, và phần lớn các lực lượng lao động tiếp tục gắn bó với nông nghiệp. Chính phủ dựa rất nhiều vào viện trợ nước ngoài, và ngày càng nhiều vào đầu tư của nước ngoài để kích thích tăng trưởng, và cung cấp các dịch vụ cơ bản cho người dân. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã nổi lên là nhà đầu tư hàng đầu  vào Campuchia ,người tài trợ lớn nhất đồng thời là một đối tác thương mại  ngày càng lớn mạnh, giữ một vai trò rất quan trọng trong tương lai đất nước nầy. Vì vậy, mối quan hệ khắng khít với Trung Quốc liệu có giúp Campuchia thoát khỏi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu ? Hoặc có thể tiên đoán rằng sự suy thoái kinh tế của Trung Quốc cũng sẽ tác động sâu  vào nền kinh  tế Campuchia?  Campuchia và sự khủng hoảng kinh tế toàn cầu

Campuchia  bình quân  tăng trưởng rất ấn tượng ở mức bình quân 7%  GDP/  năm trong những năm 1993 – 2004, phần lớn thể hiện qua tăng trưởng xuất khẩu trong ngành may mặc. Nền kinh tế tăng trưởng tốc độ cao  trong ba năm kế tiếp đạt mức 11% / năm, từ năm 2004 đến 2007. Kinh tế toàn cầu suy thoái  tất nhiên sẽ ngăn chận sự phát triển đang trên đà thuận lợi. Ngành công nghiệp may mặc đã bị tác động do đơn đặt hàng từ Mỹ – thị trường xuất khẩu chính của Campuchia – giảm sút trong khi các ngành công nghiệp xây dựng rộ lên trước đó chịu ảnh hưởng do kinh tế ở Hàn Quốc chậm lại, trong khi Hàn Quốc là nhà đầu tư nguồn vốn đầu tư chủ yếu trong lĩnh vực này. Ngành du lịch cũng đã giảm thu, thất bát  trong năm 2008  khi nền kinh tế thế giới suy thoái và chính trị ở Thái Lan rơi vào trạng thái bất ổn. Trong khi đó, sản xuất nông nghiệp là lĩnh vực khu vực nhiều tiềm năng có thể bù đắp những tác động tiêu cực nầy vẫn ở trong tình trạng năng suất thấp và đầu tư hạn chế đã gây khó khăn vượt bậc cho sản phẩm của Campuchia  khi cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Thủ tướng Campuchia Hun Sen dự báo rằng   kinh tế nước nầy sẽ tiếp tục tăng trưởng khoảng 6% trong năm 2009. Trong khi đó,các dự báo khác lại không tô hồng như vậy. Ngân hàng Thế giới cho rằng  tốc độ tăng trưởng chậm lại, GDP bình quân khoảng 5%, trong khi Tổ chức dự báo kinh tế(The Economist Intelligence Unit ) cho rằng tốc độ tăng trưởng thấp hẳn, chỉ trên dưới 1% mà thôi. Mức độ tăng trưởng nầy sẽ là 3% và thu nhập bình quân đầu người tăng trưởng giảm 1% tương ứng (tương đương với tỷ lệ gia tăng dân số) – sụt giảm so với 8%  mức trung bình trong những năm 1998-2007. Việc Quỹ Tiền tệ Quốc tế là thậm chí ít lạc quan hơn, cảnh báo rằng các nền kinh tế trên co lại ở mức 0,5%. Những xu hướng xuống đã rõ ràng là trong năm 2008 khi Campuchia công bố tỷ lệ tăng trưởng GDP khoảng 7%, thấp nhất trong vòng sáu năm qua. Trong lĩnh vực may mặc, 51.000 người lao động được ước tính đã mất công ăn việc làm  hoặc  bị tạm ngưng hợp đồng , trong khi Tổ chức Lao động quốc tế đã dự đoán 25.600 việc làm tổn thất trong lĩnh vực xây dựng.

Trung Quốc như là một nguồn và là người dẫn dắt viện trợ

Viện trợ nước ngoài tiếp tục gánh vác phần chủ yếu của ngân sách  Campuchia, nhờ các nhà tài trợ không bị thoái chí cho dù chính phủ nầy đã thất bại trong việc ngăn chận tham nhũng lan tràn và không tăng cường việc phổ biến rộng rãi các quy định của pháp luật. Thật vậy, có thể thấy cách suy nghĩ dễ dãi– cho rằng cuộc khủng hoảng kinh tế chỉ là một câu chuyện hoang đường–khi nhìn vào kim ngạch các nước cam kết viện trợ cho Campuchia tại Diễn đàn hợp tác phát triển hàng năm vào tháng 12/2008 , đúng vào lúc những tác động xấu của khủng hoảng kinh tế đang lan rộng trên khắp thế giới . Campuchia yêu cầu hỗ trợ khoảng $ 600 triệu và đã nhận được cam kết đầy ấn tượng lên đến $ 950 triệu  đô la- một sự gia tăng đáng kể, so với gần $ 690 triệu của năm trước và cũng là kim ngạch cao nhất từ năm 1994. Con số này sẽ tăng mạnh hơn nữa, sau khi phần tiền của chính phủ Hoa Kỳ cam kết sẽ được thêm vào vì hiện nay còn treo lại vì bộ máy của chính quyền mới chưa di chuyển vào Nhà Trắng.

Trung Quốc đã trở thành một nguồn viện trợ chủ yếu của nước ngoài trong những năm gần đây. Thủ tướng Trung Quốc Ôn gia Bảo sang thăm Cămpuchia vào năm 2006 đã cam kết cho vay 600 triệu đô la và tài trợ không hoàn lại sẽ được mở rộng trong nhiều năm liền. Thủ tướng Hun Sen ghi nhận Trung Quốc là người bạn tin cậy nhất của Campuchia . Năm 2007  Trung Quốc lần đầu tiên tham gia vào Diễn đàn Hợp tác phát triển và trở thành nhà tài trợ lớn nhất cho năm 2008, đóng góp 27% của tổng số cam kết hơn cả EU (23%) và Nhật Bản (11%). Trung Quốc chủ yếu cung cấp những trợ giúp thực hiện dưới hình thức cho vay hổ trợ dài hạn và không lãi (concessional loan) dành cho các cơ sở hạ tầng, công trình công cộng và các dự án năng lượng, bao gồm một số lượng lớn nhà máy khai thác thuỷ điện.

Viện trợ và lợi ích chiến lược kinh tế

Các lợi ích chiến lược  kinh tế diễn ra trong môi trường viện trợ cho Campuchia – trong đó nổi bật là vai trò của Trung Quốc trong một động thái tích cực  – cho thấy viện trợ này sẽ tiếp tục đổ vào, ngay cả khi nền kinh tế toàn cầu đi chậm lại. Đối với Trung Quốc, hỗ trợ rõ ràng của nó phục vụ lợi ích kinh tế và chiến lược (như vốn vẫn vậy). Khoản cho vay hổ trợ dài hạn và không lãi (Concessional loan) lên đến 215 triệu cho việc xây dựng  đường sá hứa hẹn trong năm 2008,  trước mắt sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển nguyên liệu thô từ Campuchia sang TQ đồng thời tạo điều kiện để vươn tay ra vùng mỏ ở khu vực miền Bắc và đông bắc Campuchia. Viện trợ của Trung Quốc  cũng có thể giúp để chuẩn bị mặt bằng cho các công ty Trung Quốc mở rộng khai thác dầu và khoáng sản. Một mối quan hệ chặt chẽ với Campuchia  ngày càng trở nên quan trọng đối với Trung Quốc vì nó bảo đảm an toàn hơn vì TQ đang tìm cách thay thế các tuyến đường vận chuyển dầu nhập khẩu hiện nay , giảm bớt sự lệ thuộc vào eo biển Malacca.

Trung Quốc ngày càng phát triển tầm ảnh hưởng lên Campuchia làm cho các nước cấp vốn là những nước hổ trợ truyền thống–  Phương tây hay đa phương– thêm lo lắng. Chính phủ Campuchia có thể tìm vào các nguồn  quỹ rất đa dạng  thông qua Trung Quốc và dự kiến tăng doanh thu được nguồn lợi từ dầu mỏ(mặc dù vẫn còn bấp bênh). Điều nầy càng làm cho các nhà tài trợ phương Tây lo ngại , rằng họ sẽ đánh mất ảnh hưởng ở Campuchia. Campuchia là một đối tác quan trọng trong khu vực Đông Nam Á nói chung như là một người ủng hộ Tây phương, là một  quốc gia ổn định trong một khu vực với ảnh hưởng của Hồi giáo phát triển  tại Malaysia và Indonesia cũng như nền chính trị không ổn định tại Thái Lan. Campuchia cũng có thể trở thành căn cứ khu vực có ích cho những dự án hàng hải vào biển Vịnh Thái Lan và eo biển của Malaca. Tương tự như Trung Quốc, các nước phương tây cũng quan tâm đến nguồn tài nguyên thiên nhiên của Campuchia. Công ty hóa dầu khổng lồ Chevron đã được khai thác dầu dọc bờ biển Campuchia, trong khi đó BHP Billiton của Úc đang tìm kiếm cho bauxite ở Đông bắc Campuchia.

Campuchia ve vãn Trung Quốc

Có lẽ Campuchia sẽ tiếp tục ve vãn  Trung Quốc trong những năm tới. Như Bộ trưởng Bộ Tài chính Keat Chhon của nước nầy  nêu rõ “Trung Quốc không chỉ là một nhà hàng xóm tốt giàu …mà Trung Quốc còn biết được những gì Campuchia cần”.  Trung Quốc thực sự đã đem lại những gì Campuchia cần thiết khẩn cấp – đường giao thông, điện lực – vì làm như vậy là cũng phục vụ lợi ích riêng của mình. Phong cách của Trung Quốc cung cấp viện trợ, trực tiếp đến tầng lớp cao nhất của chính quyền mà không  có “dây ràng buộc” kèm theo, điều nầy rõ ràng phù hợp với lãnh đạo Campuchia và cung cấp một sự lựa chọn mới thay thế viện trợ của các nhà tài trợ phương Tây và các cơ quan viện trợ đa phương luôn kèm theo các điều kiện trong khi hỗ trợ tài chính. Dòng chảy viện trợ không ngừng từ mọi phía vào Campuchia cho phép  chính phủ sử dụng như lá bài để các nhà tài trợ cạnh tranh với nhau , tiếp tục đáp ứng nhu cầu cải cách cần thiết trong nước. Từ triển vọng về chính trị, chính phủ cũng nhìn thấy  cơ hội để củng cố vị trí của mình trong khu vực  trong khi gắn bó mật thiết gần với Trung Quốc  đối lại với sự tăng cường sức mạnh của các nước láng giềng  như Việt Nam và Thái Lan.

Trung Quốc như là một nguồn đầu tư liên tục

Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Campuchia gia tăng rõ rệt từ đầu thập kỷ 1990. Dòng chảy của FDI đạt đến một mức cao là 10% GDP trong năm 2007, nhưng chậm lại trong năm 2008 và, theo Ngân hàng Thế giới, dự kiến sụt giảm, chỉ còn hơn 5% GDP (hay  600 triệu đô la) năm 2009. Trung Quốc đã trở thành nhà tài trợ lớn nhất tại Campuchia, đầu tư 4,3 tỷ đô la trong 2008 (chiếm 40% tổng số), vượt xa Hàn Quốc là nước dẫn đầu trước đến nay , và là  nhà đầu tư lớn thứ nhì với  1,2 tỷ đô la. Từ trước đến nay, những nhà đầu tư Trung Quốc tập trung vào công nghiệp may mặc do người TQ làm chủ. Gần đây, các nhà đầu tư Trung Quốc đang ngày càng vươn tay sang các lĩnh vực khác, bao gồm cả mua bán nông sản, năng lượng và các dự án thăm dò và khai thác khoáng sản và dầu mỏ. Tập đoàn khai thác Dầu mỏ ngoài khơi  của Trung Quốc và Tổng Công ty Dầu khí quốc gia, hiện nay, được phép khai thác giếng dầu ngoài khơi và Tập đoàn  các Công ty Công nghệ hóa dầu thông báo phương án  xây dựng một cơ sở lọc dầu trị giá $ 400 triệu ở thị trấn Sihanoukville ven biển .

Trong nhiều trường hợp, khó phân biệt được đầu tư và cho vay dài hạn không lãi (concessional loan) của Trung quốc  tại Campuchia , thông thường là các doanh nghiệp nhà nước TQ đứng ra kí kết và thực hiện các dự án. Quy mô lớn phát triển thuỷ điện  của Sinohydro (kim ngạch 260 triệu đô la đầu tư đập thủy điện Kamchay  có vốn đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Campuchia hiện nay), Tập đoàn Điện lưới Trung Quốc và nhiều công ty khác, nhận tài trợ của nhà nước qua Ngân hàng Xuất nhập khẩu TQ và Ngân hàng Phát triển Trung Quốc cho vay không lãi suất . Quốc lộ 7 nối liền với Lào và Campuchia đã dược tân trang với   80 triệu đô la vay không lãi của Trung Quốc để giúp Công ty Xây dựng Thượng Hải thực hiện.

Trung Quốc và cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu

Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu đã bắt đầu  gióng chuông cảnh báo ở Trung Quốc. Tăng trưởng kinh tế chậm là khắp toàn cầu, vì nhu cầu sản xuất hàng hoá mọi nơi đều giảm. Tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt, chính phủ ước tính khoảng 20 triệu lao động (tương đương 15% tổng số) đã bị mất công ăn việc làm ở ngành công nghiệp chủ yếu để xuất khẩu đang bị đóng cửa. Tuy nhiên, trước tình thế đó, Campuchia  nuôi hi vọng rằng Trung Quốc vẫn  là nước  sắn sàng  đầu tư. Trung Quốc là nước nền kinh tế lớn không mang gánh nặng  nợ nần trên vai và chính phủ đã thông qua một gói kích cầu toàn diện để giữ nền kinh tế tiếp tục phát triển. Nhà nước có thể sử dụng dự trữ(ngoại tệ) ở nước ngoài để các doanh nghiệp quốc doanh – thông qua khoản cho vay trực tiếp hay gián tiếp –thông qua  tài-trợ vốn giúp phát triển cơ sở hạ tầng – để tiếp tục đầu tư vào các nguồn tài nguyên thiên nhiên ở nước ngoài để cung cấp cho các ngành công nghiệp chế biến.

Thật vậy, mặc dù kinh tế toàn cầu rối loạn, đầu tư năm 2008 của  Trung Quốc ở nước ngoài gần tăng gấp đôi  so với năm trước, đạt hơn  52 tỷ đô la. Các công ty của  Trung Quốc nói rằng họ đang săn lùng các công ty phương tây với giá rẻ khi họ đang tìm nguồn vốn để thoát nợ..  Tập đoàn Nhôm Trung Quốc (Chinalco), hiện nay đang tìm cơ hội để đầu tư 19,5 tỷ đô la trong Rio Tinto trong khi Công ty Minmetals đã đưa ra một con số 2,6 tỷ đô la để mua Công ty Khoáng sản Oz  .  Ngân hàng Phát triển Trung Quốc đã ký kết với Tập đoàn Hóa dầu TQ (Sinopec) và Petrobas trị giá  10 tỷ đô la trong khoản cho vay vào công ty dầu mỏ Braxin dầu đổi lại cam kết xuất khẩu dầu lâu dài sang Trung Quốc. Campuchia có thể là một trong những quốc gia có thể được hưởng lợi từ cách làm này.

Campuchia: 250.000 thanh niên tham gia vào thị trường lao động mỗi năm

Có người cho rằng, số lượng  đầu tư nước ngoài chưa đủ để xác định xem liệu có thể Campuchia chịu đựng được cơn bão kinh tế toàn cầu và đảm bảo tăng trưởng kinh tế trong dài hạn. Để có kinh tế và xã hội bền vững, các nhà đầu tư cần phải tạo việc làm, tăng cường mối liên kết rộng lớn hơn  với nền kinh tế và tăng cường năng lực sản xuất. Đây là nơi vẫn còn những thách thức lớn. Trong khi vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Campuchia đã góp phần tạo việc làm trong quá khứ, đặc biệt là trong ngành may mặc và du lịch, hiện nay tỷ lệ tăng trưởng không cung cấp đủ cơ hội việc làm cho 250.000 thanh niên tham gia vào thị trường lao động mỗi năm. Quay trở lại mối liên kết với rộng rãi với nền kinh tế vẫn còn rất hạn chế,  hầu hết các yếu tố đầu vào cho các ngành công nghiệp may mặc và thậm chí cả các ngành du lịch là được nhập khẩu từ nước ngoài. Hơn nữa, có các nhà đầu tư thường không tập trung vào việc nâng cao năng suất, mà là hầu hết các  cảm thấy lúng túng và khó khăn trong phát triển sản xuất nông nghiệp ở một nước chậm phát triển.

Nhìn về phía trước

Thủ tướng Hun Sen đã thường xuyên bị cáo buộc là kể dẫn mối cho Trung Quốc, nhưng trong khung cảnh của nền kinh tế Campuchia hiện nay,  chiến lược này có thể được thanh toán đầy đủ một cách đơn giản – ít nhất là trong ngắn hạn. Trung Quốc không những giữ một vai trò ngày càng quan trọng về kinh tế của đất nước, nhưng hiện diện của nó đang lớn mạnh góp phần vào việc giúp  Campuchia giữ mình trên màn hình radar của các đối tác phương Tây. Trung Quốc đầu tư và viện trợ, tập trung vào việc phát triển cơ sở hạ tầng và điện lực, cũng có thể giúp Campuchia bớt được mối bức xúc lớn nhất . Tuy nhiên, Trung Quốc  không giúp các nhà đầu tư xây dựng khả năng sản xuất  của Campuchia, mà là tìm kiếm hợp đồng ở nước ngoài cho các doanh nghiệp quốc doanh và các nguồn tài nguyên thiên nhiên phục vụ ngành công nghiệp chế biến gia công trong nước. Bởi ngày càng tăng sự lệ thuộc vào  Trung Quốc, Campuchia có nguy cơ bị khóa chặt hơn nữa trong vai trò của một nhà cung cấp nguồn tài nguyên thiên nhiên. Vì vậy, thay vì mở các cửa  vô điều kiện cho Trung Quốc, sự nghiệp phát triển lâu dài kinh tế-xã hội của Campuchia hoàn toàn tùy  thuộc vào khả năng và sự ham muốn của chính phủ Campuchia có biết sử dụng các nguồn tài chính vào phát triển lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp đất nước hay không. Mục tiêu là không phải đẩyTrung Quốc  ra, nhưng là để xác định và hợp tác trong các lĩnh vực mà Trung Quốc và Campuchia đều hưởng lợi  khi phát triển.

By Heike Baumüller (LH chuyễn ngữ)

Heike Baumüller là Điều phối viên ở khu vực Đông Nam Á của Mạng Thương mại Tri thức, một sáng kiến của Viện Quốc tế phát triển bền vững. Cô đã sống và làm việc tại Campuchia trong hai năm qua như là một nhà nghiên cứu về các chính sách thương mại và đầu tư trong khu vực Đông Nam Á.

http://www.boell.de/wirtschaftsoziales/wirtschaft-6452.html

Copyright © 2009 by Bauxite Việt Nam International http://bauvinal.info.free.fr http://bauxitevietnam.free.fr

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: